Titanyum neden gıdalarda yasak da ilaçlarda serbestçe kullanılıyor
Titanyum dioksit (TiO₂), genotoksisite endişeleri nedeniyle AB’de 2022’den beri gıdalarda katkı maddesi (E171) olarak yasak. Buna karşılık ilaçlarda, özellikle tablet ve kapsüllerde kullanılmaya devam ediyor. TiO₂ tablet/kapsülde şunlar için kullanılır:
- Opaklık: Işığa hassas etken maddenin bozulmasını azaltır.
- Beyaz/düzgün görünüm: Tabletlerin birbirine benzemesini, tanınmasını kolaylaştırır.
- Film kaplama: İnce, homojen, dayanıklı kaplama sağlar.
Binlerce ilaçta var. İlaçlarda alternatiflere geçişin bazı ilaçlarda yeniden formülasyon, stabilite/kalite değerlendirmeleri ve hatta biyoeşdeğerlik çalışmalarını gerektirebilmesi sebebiyle ilaç kıtlığı riski doğurabileceği düşünüldü.
Fransa’da yapılan geniş bir araştırmada TiO₂, ilaçların %38’inde; sert kapsüllerin %95’inde ve film kaplı tabletlerin %92’sinde bulundu.”
Titanyum dioksit (TiO₂), doğada bulunan titanyum elementinin oksitlenmiş hali olan, suda çözünmeyen, parlak beyaz renkli inorganik bir bileşiktir.
Temel Özellikleri ve Kullanım Alanları
- Pigment ve Beyazlatıcı: Boya, plastik, kağıt, mürekkep ve inşaat malzemelerinde (beton harcı vb.) üstün örtücülük ve beyazlık sağlayan bir pigment olarak kullanılır.
- Güneş Kremleri: Mineral tabanlı bir UV filtresidir; UVA ve UVB ışınlarını yansıtarak cildi zararlı güneş ışınlarından korur.
- Kozmetik ve Kişisel Bakım: Diş macunu, sabun, şampuan ve nemlendiricilerde beyazlatıcı ve koyulaştırıcı olarak yer alır.
- Gıda Katkı Maddesi: Gıdalarda renk ve parlaklığı artırmak için E171 koduyla bilinen bir renklendirici olarak geçmişte yaygın kullanılmıştır; ancak güvenlikle ilgili tartışmalar nedeniyle kullanımı bazı ülkelerde kısıtlanmış veya yasaklanmıştır (örneğin Avrupa Birliği ve Fransa'da gıda katkısı olarak kullanımı yasaktır).
Ortada çarpıcı bir paradoks var: Aynı madde gıdada “güvenli kabul edilemez” bulunurken, ilaçlarda halk sağlığını korumak amacıyla değil, esas olarak alternatif üretmenin zorluğu ve ilaç kıtlığı kaygısı nedeniyle kullanılmaya devam ediyor. Bu sebeple özellikle uzun süreli ağızdan maruziyet açısından ciddi güvenlik endişeleri bulunuyor.
“TiO₂’ nin DNA hasarı ve genotoksisite potansiyeli, vücutta birikme ve kanserojenite açısından risk/endişe oluşturabileceğine dair bulgular vardır.”
EMA’ nın 2024 değerlendirmesine göre alternatifler şu an TiO₂ kadar iyi değil. Ürünlerin %5’inden azında kolayca çıkarmak mümkün; geri kalanında kalite, dayanıklılık veya etki etkilenebilir.
Muhtemel sonuçlar:
- Işığa duyarlı ilaçlar daha çabuk bozulabilir (raf ömrü kısalır). ▪
- Tablet rengi/şekli değişir; hastanın ilacı tanıması zorlaşır, karışıklık artabilir. ▪
- Kaplama zayıf olursa dağılma (çözünme) profili değişebilir; bu da biyoyararlanımı etkileyebilir.
- Her ilaç için yeniden formülasyon, stabilite testi ve çoğu zaman biyoeşdeğerlik gerekir. Bu yıllar alır, pahalıdır.
Kullanılan alternatifler (kalsiyum karbonat, nişasta türevleri, diğer pigmentler) bazı ürünlerde işe yarar; ama hepsinde ışık koruması, işlenebilirlik veya kimyasal uyum aynı seviyede değildir.
Kaynak: Ahmet Rasim Küçükusta
